سرماخوردگی و آنفلوانزا

سرماخوردگی، عطسه و سرفه: پیشگیری و درمان از دیدگاه طب سنتی ایرانی

 

تالیف و ویرایش: دکتر میرغضنفری

تدوین: دکتر راحله حسنی

 

عطسه:

واژه معادل عطسه در طب سنتی، عِطاس یا عَطاس است به معنی عطسه بسیار آمدن که تقریبا معادل یکی از انواع آلرژی در طب رایج است. در طب جدید معمولا آلرژی را با علائمی از قبیل عطسه، سرفه، خارش، آبریزش بینی و چشم توصیف می کنند. از نظر طب سنتی ایرانی، عطسه پاکسازی کننده مغز و سر است، همانطور که سِعال یا سرفه برای پاکسازی شش و قفسه سینه مفید است. هنگام عطسه تکان های شدیدی در سر و بخش هایی از قفسه سینه و بدن اعمال می شود که این تکان ها می تواند مواد زائد باقیمانده و چسبیده در مغز، سر و سینوس ها را از جای کنده  و از طریق بینی و دهان خارج کند. به صورت ارادی هیچگاه نمی توان چنین تکان ها و یا حرکت های محکم و ضربه ای را در سر ایجاد کرد. به بیانی دیگر عطسه یکی از راه های دفع مواد زائد از بدن(استفراغات) است. انسان سالم در طول یک یا چند روز باید حتما عطسه داشته باشد. دلایل عطسه نکردن باید بررسی شوند، چراکه می تواند برای شخص مشکل ساز باشد. از طرفی عطسه زیاد نیز مشکل ساز است و بایستی جلو آن نیز گرفته شود. به طور کلی این طور می توان گفت که عطسه متعادل برای بدن مفید است و باید وجود داشته باشد.

عطسه به علل داخلی یا خارجی به وجود می آید؛ گاهی اوقات عامل حساسیت زا (آلرژن) مانند گرده گل از خارج وارد بینی می شود، همین طور تحریک بینی با یک شیء (پر پرنده) یا حتی نور آفتاب می تواند عطسه را تحریک کند. عطرها نیز می توانند باعث ایجاد عطسه در برخی افراد شوند. این عوامل از خارج، بدن و بینی را تحریک می کنند و عطسه، سیستم دفاعی بدن در برابر آن عامل خارجی و عامل دفع آن است. عطسه می تواند علل داخلی داشته باشد مانند تجمع مواد زائد در بدن و مخصوصا در سر، بینی و سینوس ها که ایجاد عطسه می کند. افرادی که دچار ترشحات زیاد در سینوس ها هستند معمولا بیشتر عطسه می کنند. عطسه نیز مانند مدفوع، ادرار، خارش پوست، عادت ماهانه و غیره جزو استفراغات بدن طبقه بندی می شود. در نتیجه جلوگیری از عطسه به هیچ عنوان توصیه نمی شود، مگر عطسه بیش از حد و اذیت کننده و آسیب رسان باشد. گرفتن بینی و دهان توسط شخص و جلوگیری از تکمیل فرآیند عطسه اولا باعث می شود مواد زائد از بدن و سر دفع نشود و ثانیا فشار در سر بالا رفته و احتمال پارگی عروق مغزی، عروق ظریف چشم، مخاطات بینی، دهان، حلق و یا حنجره بالا رود. با توجه به مطالب بیان شده، جلوگیری از عطسه معمولی کاری مضر و یا خطرناک می تواند باشد. عطسه معمولی به صورت دو تا عطسه پشت سر هم انجام می شود، البته یکی تا سه تا عطسه پشت سر هم را نیز طبیعی تلقی می کنند. بیشتر از سه تا عطسه پشت سر هم و یا تکرار دوره ای آن، غیر طبیعی تلقی شده و باید مهار شود. عطسه زیاد نیز عوارضی دارد از قبیل خونریزی از بینی یا احساس ضعف پس از عطسه های متوالی که دلایل آن باید بررسی شود و از انجام آن جلوگیری شود.

گفته شده است در ابتدای زکام (آبریزش بینی) و در ابتدای تب ها بهتر است شخص عطسه نکند و جلوگیری از عطسه جایز است. به عبارتی در زمان شروع بیماری و آلرژی یا تب، باید به سیستم دفاعی بدن این اجازه را داد که طی دو سه روز کار خود را با بیماری انجام دهد. در این بازه زمانی بهتر است عطسه انجام نشود. بعد از این مرحله که ترشحات غلیظ شدند، عطسه کمک کننده بوده (دفع ترشحات) و نشانه بهبودی در بیمار است. در قدیم اگر شخص بیماری، پس از چندین روز در بستر افتادن، عطسه می کرد، طبیب و اطرافیان خوشحال شده و آن را علامتی بر بهبود شخص تلقی می کردند اما عطسه نکردن بیمار، یکی از نشانه های پیشرفت بیماری یا حتی نزدیک شدن به مرگ ،  به حساب می آمد.

عطسه برای بعضی افراد مضر است، به عنوان مثال برای کسانی که مغز اصطلاحا گرم (از مفاهیم تخصصی طب سنتی) و با بیانی بهتر، گرم و خشک دارند (که در افراد با مزاج گرم و خشک بیشتر مشاهده می شود). از نشانه های مغز گرم و خشک، کم خوابی، سرعت افکار، دقیق شدن حواس، تمرکز پایین، کم حوصلگی، اضطراب و تشویش می باشد. ممکن است دلیل این مضر بودن، ایجاد حرارتی اضافه و زائد باشد که به دنبال عطسه در سر ایجاد می شود. این حرارت به حرارت مزاجی فرد اضافه شده و باعث گرمی بیشتر مغز و سر و به دنبال آن خشکی بیشتر مغز و سر می شود که عوارضی به دنبال خواهد داشت از قبیل بی خوابی، خشکی عروق و افزایش احتمال خونریزی، افزایش اضطراب و عصبی شدن و کاهش آرامش روانی. دسته بعدی که عطسه برایشان مضر است، اشخاصی هستند که در مجاری هوایی ریه ها مواد زائد تجمع یافته داشته باشند. برای این قبیل افراد عطسه مناسب نیست و سرفه کمک کننده تر است. برای افرادی که سیگار می کشند و خلط سینه فراوان دارند (برونشیت مزمن) یا اشخاصی که ریه آنها آب آورده است (ادم ریوی یا آب آوردن ریه Pleural effusion) نیز عطسه مضر است. شاید دلیل آن، تحریک مغز و افزایش ترشح رطوبات از آن باشد که به صورت نزله (خلط ته حلق) پایین رفته و به ریه ها و مجاری هوایی بریزد و تجمعات اخلاط را در مجاری بیشتر کند (این موضوع از نظریات طب سنتی است). دسته سوم افرادی که عطسه برایشان مضر است افرادی هستند که مکررا دچار خون دماغ می شوند.

برای بعضی افراد عطسه مفید است؛ به عنوان مثال عطسه برای افرادی که مواد زائد خفیفی مانند ریح یا باد (از مفاهیم تخصصی مطرح در طب سنتی) در سر دارند کمک کننده است. ریح یا باد، گازهایی هستند که به دنبال مصرف خوردنی ها و نوشیدنی های  نفاخ ( مولد گاز) مانند تره، پیاز و نوشابه های گازدار و یا در افراد با گوارش ضعیف در معده و روده ها ایجاد شده، و در کل بدن یا مغز و سر، توزیع و تجمع پیدا کرده و علائمی را ایجاد می نمایند. عطسه در این افراد می تواند مواد زائد لطیف، سبک، بخارات و گازهای تجمع یافته و ریح را دفع کند و به اصطلاح بعد از عطسه احساس سبکی در سر می کنند و علائم ناشی از آن (سنگینی در سر، برخی انواع سردرد و ...) نیز تخفیف می یابند. دسته دوم بیمارانی هستند که مراحل انتهایی زکام، بیماری و سرماخوردگی را می گذرانند. در این مرحله ماده ایجاد کننده بیماری در سر تجمع پیدا کرده و رو به غلظت می رود و عطسه این قدرت را دارد که این ماده را از بدن جدا کرده و دفع کند. چرا که ماندن این مواد در بدن می تواند عوارض طولانی مدتی (مزمن شدن سینوزیت، اشکالات حافظه، اختلالاتی در حس، درجاتی از لرزش یا تشنج) را ایجاد کند. در واقع عطسه در افراد نشانه قوت دِماغ (مغز)، قوه مدیریه و طبیعت بدنی است. دسته بعدی خانم هایی هستند که درد زایمان آنها فرا رسیده است. در این اشخاص عطسه و همچنین سرفه (که متخصصین زنان نیز سرفه را توصیه می کنند)، با افزایش فشار بالا تنه، باعث انتقال این فشار به پایین تنه و لگن می شوند و به خروج بچه از رحم نیز کمک می کند.

 

درمان عطسه (راهکارهایی برای بند آمدن عطسه)

بدیهی است که درمان عطسه در مواردی کاربرد دارد که عطسه برایشان مضر است. برای درمان عطسه در درجه اول شناخت علت و برطرف کردن آن مهم است. علل ایجاد کنند عطسه به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شوند. عوامل خارجی ایجاد کننده عطسه مانند انواع عوامل آلرژن بایستی شناسایی و حذف شوند مانند حساسیت به یک بوی خاص یا خوردنی مانند گوجه فرنگی، کیوی، آناناس، بادمجان و غیره که باید حذف شوند؛ یا وجود گل ها و گیاهان خاص در یک منطقه که می تواند ایجاد حساسیت کند. در این گونه موارد باید رفت و آمد به آن مناطق را حتی المقدور کاهش داد. در رابطه با عوامل داخلی می توان به تجمع مواد زائد و اخلاط (غلبه یک یا یکی از اخلاط بدن مانند سودا، صفرا، دم یا بلغم) در بدن اشاره کرد که بایستی بدن پاکسازی شود و امتلاء برطرف شود. در این گونه موارد که تجمع مواد زائد وجود دارد، بدن برای دفع این مواد عطسه ایجاد می کند. اگر یبوست وجود دارد بایستی برطرف شود. در صورت وجود سودا باید منضج سودا و دافع های سودا مانند آب پنیر صبحگاهی (ماءالجبن)[1] مخصوصا به همراه افتیمون مصرف شود. در صورت غلبه خلط دم، رعایت رژیم های آش و خورشت های طبی، ورزش کردن، حجامت و فصد برای کاهش تجمع مواد زائد مفید خواهد بود. این افراد معمولا در اوایل بهار دچار عطسه، آلرژی و آبریزش می شوند. افزایش صفرا (با علایمی از قبیل تلخی دهان، تهوع، زردی چهره، خارش پوست و ...) می تواند باعث ایجاد عطسه شود. در این حالت عوامل ایجاد کننده صفرا در درجه اول بایستی حذف شوند؛ کم کردن تندی و فلفل و ادویه و مصرف مواد رو به خنکی (آب انار، آب زرشک، سکنجبین ملس، تمر هندی تازه ملس) در کاهش صفرا موثر است. حتی افزایش بلغم نیز می تواند عطسه به دنبال داشته باشد. در این افراد رطوبت اضافه در بدن از طریق عطسه از بدن خارج می شود. در این افراد باید مصرف موادی که ایجاد رطوبت می کند کاهش یابد مانند کاهو، ماست، دوغ، آب زیاد و مشابه آن ها.

تدابیری برای درمان های علامتی در طب سنتی ذکر شده اند که اکثرا موضعی می باشند؛ مانند چکاندن یک قطره از روغن گل سرخ، روغن بید، بادام شیرین یا روغن بنفشه در هر سوراخ بینی، مخصوصا اگر در اثر تحریک حرارت در سر و بینی باشد کمک کننده است. آب نیم گرم بر سر ریختن، یا چکاندن یک قطره روغن بادام شیرین یا گل سرخ گرم  در گوش (باید هم دما با بدن (37 درجه) باشد؛ در صورت هم دما نبودن، شخص دچار سرگیجه می شود) و مالیدن آن به اطراف گوش، بناگوش، سینوس ها و پیشانی نیز مفید است.

در مبحث خوردنی ها، به صورت کلی باید غذاهای محرک حذف و غذاهای سبک مصرف شوند مانند انواع فرنی ها. گذاشتن بالش گرم زیر گردن، ماساژ بدن، دست و پا و چشم و گوش و سر نیز مفید است. مشغول کردن فکر به کارهای مهم باعث می شود تمرکز قوه مدبره از روی عطسه برداشته شود. بوییدن سیب، به و گلاب برای بعضی ها مفید است. چکاندن آبی که هنگام کباب کردن قلوه (کلیه گوسفند) از آن می چکد در بینی کودکان می تواند جلو عطسه را بگیرد که به عنوان یک درمان علامتی در کودکان ذکر شده است.

 

سرماخوردگی و آنفلوآنزا:

سرماخوردگی با علائمی مثل عطسه، تا حدی بدن درد، تب، سرخی و خارش ناحیه بینی و چشم، ترشحات از بینی و چشم، گلودرد یا التهاب حلق و لوزه ها مشخص می شود. تفاوت سرماخوردگی و آنفلوآنزا اولا در نوع ویروس ایجاد کننده آنهاست. ثانیا در آنفلوآنزا علایم معمولا خیلی شدیدتر، بدن درد بیشتر و تب بالاتر است. ممکن است علائم گوارشی مانند اسهال و حالت تهوع نیز ایجاد شود.

برای مبتلا نشدن به بیماری های ویروسی از قبیل سرماخوردگی، آنفلوآنزا و غیره مهم ترین و موثرترین کار اصلاح مزاج است. چراکه بنا نهادن اصول زندگی بر اساس مزاج شخصی، باعث قوی شدن سیستم ایمنی و به دنبال آن کاهش فعالیت ویروس ها در این بدن خواهد بود و کاهش احتمال ابتلا شدن به این بیماری ها را به دنبال خواهد داشت. باوری غلط در این رابطه وجود دارد که خوردن گرمی ها و انواع دمنوش ها باعث جلوگیری از ابتلاء به سرماخوردگی می شود. این توصیه برای همه نیست و بیشتر برای سرد مزاجان می باشد. بنابراین گرم مزاجان باید در کل و نیز در ایام حاد سرماخوردگی از زیاده روی در مصرف مواد با مزاج گرم حتما پرهیز کنند و از طرف دیگر، درجاتی از خنکی جات نیز استفاده کنند؛ البته خوردن بی رویه خنکیجات نیز توصیه نمی شود حتی به گرم مزاجان چراکه باعث انحراف مزاج به سمت سردی می شود.

 گاهی اوقات در علائم سرماخوردگی علائم حرارتی از قبیل تب (در گرم مزاجان بالاتر می رود)، گلودرد ملتهب و سرخ، خارش چشم و گوش و حلق و بینی بیشتر است که در گرم مزاجان بیشتر اتفاق می افتد. حال تصور کنید که این افراد دمنوش های گرم مانند آویشن، بابونه و نعناع و یا بخور آنها را استفاده کنند، نه تنها علائم سرماخوردگی آنها را بهتر نمی کند یا باعث پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی نمی شود، بلکه این مواد گرم می توانند با تحریک مخاطات، گلو، حلق و ایجاد علائم آلرژی منجر به شدت یافتن علائم بیماری در این افراد شوند. تصور کنید فردی با مزاج گرم از دمنوش های با مزاج گرم استفاده کند. این فرد پس از مدتی ممکن است دچار علائم آلرژی مانند خارش گلو یا سر و چشم و یا آبریزش چشم و بینی شود، ترشحات زیاد شده، که این ترشحات می تواند به ریه برود و ایجاد عفونت کند یا می تواند مسیر خروجی سینوس ها را ببندد و باعث سینوزیت شود. حتی می تواند باعث سرماخوردگی و ذات الریه شود. بنابراین آلرژی می تواند زمینه ساز فعالیت میکروب ها باشد. پس این باور اشتباه است که خوردن دمنوش های گرم یا نوشیدنی هایی مانند عسل آبلیمو باعث بهتر شدن علائم سرماخوردگی در همه افراد با هر مزاجی می شود. در مورد سرد مزاجان بایستی از خوردن سردیجات پرهیز کنند و مصرف آب، ماست، دوغ، لبنیات، سالادجات، ترشیجات و سایر خوراکی های با مزاج سرد را به خصوص در فصول سرد به حداقل برسانند. چراکه خوردن این مواد در افراد با مزاج سرد باعث می شود احتمال به سرماخوردگی در این افراد بالاتر برود.

بنابراین مهم ترین اصل در درمان سرماخوردگی، آنفلوآنزا، آلرژی و سایر بیماری های ویروسی به خصوص در فصول سرد، اصلاح مزاج و سبک زندگی متناسب با مزاج است. حتما اگر کسی ضعف دارد باید قوای بدنی خود را تقویت کند، به عنوان مثال با خوردن خوراکی های مقوی مثل حریره و شیره بادام، آب و رب سیب و به، کدو حلوایی پرورده (تخم های کدو حلوایی را جدا کرده ولی پوست آن را جدا نکنید سپس کدو حلوایی را همراه پودر بادام، دارچین و شکر بخار پز کرده و میل کنید. به صورت میان وعده (مثلا ساعت 10 صبح و 4 عصر) یا در موارد ضعف می تواند مصرف شود)، زردک پخته شده، نخوداب، آب عسل با آبلیمو یا بدون آبلیمو (ماء العسل: يك واحد عسل به اضافه دو تا شش واحد آب، بجوشانند تا يك سوم آن كم شود و كف گيري شود. اگر در آخر، كمي زعفران يا زنجبيل يا نعنا يا هل يا دارچين داخل كيسه پارچه اي ريخته داخل محلول اواخر جوش آن بيندازند كه در اين صورت مزاج آن گرمتر خواهد شد، روزی تا دو لیوان به صورت جرعه جرعه مخصوصا در موارد ضعف، صبح ناشتا یا گاهی بعد از غذا نوشیده شود). اگر کم خونی دارد باید اصلاح شود. اگر خیلی لاغر و ضعیف و نحیف است بایستی از غذاهای مقوی مولد خون استفاده کند مانند آبگوشت،  هلیم، کباب چنجه، کباب دل مرغ، شیربرنج خوب پخته شده که با مربای سیب، به یا مربای انگور خورده شود، آب سیب به همراه یک قاشق شیره انگور. شرط پیشگیری از بیماری و درمان در فردی که ضعف بدنی دارد، رفع ضعف بدنی است. نشانه ضعف بدنی کم آوردن در انجام کارهای روزمره است و نیاز به دراز کشیدن و خوابیدن دارد و نمی تواند کارها را به اتمام برساند، مخصوصا در افرادی که فشار پایینی دارند. اگر خروجی های بدن مشکل داره و فرد دچار یبوست است نیز باید برطرف شود. یبوست با تجمع مواد زائد در بدن، زمینه عفونت های ویروسی و غیره از جمله سرماخوردگی را فراهم می کند. اگر فردی استرس های سنگین دارد یا خواب خوبی ندارد، حتما بایستی اصلاح شود چراکه تمامی این عوامل می تواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف می کند و شخص مستعد بیماری های سرماخوردگی و آنفلوآنزا می شود. ورزش ملایم در فصل پاییز حدود ظهر یا بعد از ظهر (که هوا متعادل تر است و سرمای زیاد را ندارد) نیز برای تقویت سیستم ایمنی توصیه می شود.

هنگام بروز سرماخوردگی معمولا در چند روز اول علائم حرارت غالب است؛ شامل سرخی سر و رو و چشم و آبریزش و سوزش ته حلق و حتی گرفتگی صدا، گلودرد همراه با سوزش، تب و غیره که همگی علائم افزایش حرارت هستند. افراد چون معمولا با این علائم آشنایی ندارند شروع می کنند به درمان گیاهی و مثلا آب نمک غرغره کردن. نمک مزاج گرم دارد و رسیدن آن به گلویی که سوزش دارد و ملتهب و سرخ است باعث بدتر شدن علائم می شود. دمنوش های آویشن، نعناع، بابونه و همچنین خوردن سیر و پیاز (که برخی برای درمان سرماخوردگی به همه توصیه می کنند) که مزاج های گرم دارند، به خصوص برای روزهای اول به هیچ عنوان توصیه نمی شود. وقتی شخص علایم حرارت را نشان می دهد، نباید از گرمیجات چه به صورت گیاهان داروئی و چه در غذاها استفاده کند. سرخ کردنی ها و فلفل و ادویه باید محدود شوند. استراحت کافی در روزهای اول بسیار مهم است (حتی اگر نخوابد بایستی دراز بکشد و فعالیت بدنی را کم کند). قوای بدنی در این روزها نباید صرف کارهای بدنی و فکری شود، بلکه باید صرف مبارزه با ویروس و عامل به وجود آورنده بیماری شود. البته لازم به ذکر است که استراحت باعث کاهش دمای بدن و حرارت نیز می شود. در چند روز اول باید خنکی جات نیز مصرف شوند مانند مصرف مایعات (آبلیمو به شرطی که سرفه نداشته باشد و اگر ترشی آن اذیت کند با عسل مخلوط کند یا مصرف آب عسل (ماء العسل) به همراه کمی آبلیموی تازه)، لیمو شیرین، پرتقال، آب سیب، گیاهان خنک مانند گل پنیرک یا بنفشه (2 قاشق غذاخوری از این گیاهان درون آب سرد و بعد از 20 دقیقه صاف کنند جرعه جرعه میل کنند تا التهاب را کاهش دهد و گلودرد بهتر می شود. همچنین غرغره کردن آنها نیز توصیه می شود)، بخور سرد نیز مفید است. بخور سرد یعنی بخور آب یا بخور گیاهان سرد مانند بخور جوشانده تخم گشنیز و مصرف گیاهان با مزاج سرد چه در سوپ و آش یا به صورت آبگیری و غرغره کردن یا حتی بخور (خرفه، کاهو، خیار، کدو سبز و اسفناج). ماساژ این مواد نیز مفید خواهد بود مانند چکاندن روغن بفشه در بینی و مالیدن آن به سر و صورت که خواب آنها را نیز افزایش خواهد داد و تب را نیز کاهش می دهد. در صورت التهاب گوش و گلو در آن نواحی نیز می توان از ماساژ روغن های با مزاج سرد بهره جست. عرقیجات سرد هم در روزهای اول که علائم حرارت غالب است کمک کننده است؛ عرق بید (پاشویه و بدن شویه که تب را پایین می آورد و هم خوردن آن)، عرق کاسنی، اسفناج، کاهو، پنیرک، بارهنگ. عناب و سپستان نیز به صورت دم کرده در چند روز اول مناسب است. ماءالشعیر طبی (آب جو جوشانده و پخته شده، یک واحد جو با 14 الی 20 واحد آب به صورت ملایم جوشانده شود تا قبل از ترکیدن جو که حالت لعاب دار پیدا نکند، سپس مایع صاف شود و مصرف شود) نیز در دو سه روز اول برای التیام التهاب حلق و دهان و رفع عطش علائم حرارت می تواند بسیار مفید باشد.

معمولا از روز سوم و چهارم به بعد، تب و عطسه کم می شود و ترشحات غلیظ و سفت می شوند. در واقع علائم سردی بیشتر بروز می کند و غالب است. در این دوره مصرف گرمیجات بیشتر توصیه می شود مانند بابونه، مرزنجوش، ناخنک و گاهی رازیانه، که بهتر است به صورت جداگانه مصرف شوند تا در صورتی که یک گیاه به فرد نساخت، آن گیاه قابل شناسایی و حذف باشد. اگر مشکلی با مصرف گیاهان وجود نداشته باشد (حساسیت) میتوان از یکی یا چند تا از آنها به صورت ترکیب استفاده کرد. یک قاشق غذاخوری از هر گیاه (دوز مصرفی رازیانه نصف بقیه گیاهان است) در دو لیوان ریخته شود، جوشانده و همزمان بخور داده شود (دهان (دم و بازدم از راه دهان تا حلق و فضای داخل دهان پاکسازی شوند)، بینی (دم و بازدم از راه بینی تا سینوس ها و نازوفارنکس پاکسازی شوند) و گوش که خاصیت ضد التهابی و ضد میکروبی هم دارد). پس از ده دقیقه بخور دادن، زیر آن خاموش شده، درب آن گذاشته شده تا هم دم بکشد هم ولرم شود، سپس صاف شده با کمی نبات یا عسل شیرین شده و میل شود. تقویت در این دوره مفید است. مقداری پیاده روی در این دوره دوم توصیه می شود، چرا که سردی بدن را کم می کند و حرارت مفیدی را به بدن می دهد و بدن را تقویت هم می کند. خوردنی هایی مانند آب عسل، نعناع، پونه و سایر دمنوش های گرم، همین طور مصرف آب نمک به صورت غرغره، ختمی، بوئیدن گلاب و دهانشویه و بدنشویه با گلاب نیز مفید است. خوردن فالوده سیب نیز توصیه می شود.

در طب رایج آنتی بیوتیک ها و ضد آلرژی ها تجویز می شوند که به سرعت جلوی ترشحات را می گیرند و این ترشحات از بدن دفع نشده و درون بدن تجمع پیدا می کنند، خشک می شوند و عاملی برای ایجاد آلرژی می شوند. بهتر است بگذاریم بدن کار خودش را بکند و ما طبق توصیه های طب سنتی به بدن کمک کنیم تا مراحل را پیش ببرد.

دردهای عضلانی بدن که به همراه سرماخوردگی و به خصوص آنفلوانزا عارض می شوند، به وسیله روغن مالی و بادکش بسیار تسکین می یابند.

خانم های باردار در مصرف دم کرده ها باید دقت کنند؛ دم کرده آویشن و پونه (ممکن است باعث لک بینی و حتی سقط بشود) ممنوع است ولی دم کرده نعناع و بابونه در حد کم مجاز است. بخور دادن همه این موارد مجاز است. سایر تدابیر مخصوصا غذایی ذکر شده برای خانم باردار مجاز است.

مواد لعاب دار مانند تخم شربتی، ، تخم بالنگو، تخم بارهنگ، به دانه، قدومه (مزاج گرم)، تخم مرو، تخم کتان (رو به سردی)، فرنی ها و نشاسته، گل پنیرک و بفشه در آب سرد، گل ختمی در آب جوش که رفته رفته ولرم شود، برای رفع خشکی، گرفتگی و التهاب گلو و همین طور سرفه های خشک و گرفتگی صدا استفاده می شود. برای سرفه خلط دار، ترکیبات نعناع و آویشن و بابونه می تواند کمک کننده باشد. داروهایی در بازار موجودند مانند شربت هایی که با ترکیبات رازیانه، آویشن و بابونه ساخته شده اند. البته دانستن اینکه این شربت ها برای چه کسانی و در چه مرحله ای از بیماری کاربرد دارد بسیار مهم است. برای افراد با مزاج سرد با سرفه های زیاد و خلط دار، مصرف این شربت ها مفید است. ولی در افراد با مزاج گرم و در چند روز اول بیماری مصرف این دارو ها مجاز نیست و علائم بیماری را بدتر می کند. این تفاوت درمان بیماری با طب گیاهی و طب سنتی است که حتما باید مزاج فرد در نظر گرفته شود. ترشی و سرکه برای سیستم تنفسی تمامی افراد و تمامی مزاج ها (برای گرم مزاجان باعث انقباض مجاری تنفسی و بدتر شدن علائم سرماخوردگی می شود و سرد مزاجان که همیشه باید پرهیز کنند) مضر است و باید پرهیز شود.

گاهی دستگاه گوارش نیز  طی سرماخوردگی درگیر می شود که این افراد علائمی از قبیل اسهال را نیز نشان می دهند؛ در این موارد می توانند از دمنوش نعناع یا عرق زنیان استفاده کنند و یا افراد با مزاج گرم می توانند از آب انار به همراه پیه یا آب عدس پخته بهره ببرند. برنجک (برنج بو داده)، گندمک (گندم بو داده) و ذرت بو داده نیز می توانند علائم اسهال را بهتر کند. در صورت داشتن یبوست مصرف ملین هایی مانند روغن بادام خوراکی، روغن زیتون، انجیر (تازه یا خشک که نوع خشک بهتر است با آب یا گلاب خیس بخورد) مفید است. خوردن سکنجبین مخصوصا نوع ملس یا ترش آن چون سرکه دارد در این ایام توصیه نمی شود. بعضی ویروس ها دردهای شکمی نیز ایجاد می کنند؛ برای درمان آن اگر به همراه یبوست باشد، روغن مالی شکم (با روغن بابونه یا بادام شیرین) در جهت عقربه های ساعت و اگر اسهال دارد، روغن مالی در خلاف جهت عقربه های ساعت توصیه می شود. بادکش شکم با نظارت پزشک (بادکش گرم بهتر است) برای بهتر کردن دردهای شکمی مفید است. عرق نعناع یا دم کرده آن و همین طور پونه، بابونه و زنیان نیز مخصوصا در سردمزاجان برای رفع دل پیچه کمک کننده است. مصرف سماق به صورت پودر (مکیدن) یا دم کرده آن برای رفع حالت تهوع مفید است.

دود دادن عنبرنسارا (سرگین الاغ ماده) برای مواردی که خلط و ترشحات زیاد دارد در مزاج های سرد، کمک کننده است.

در صورت گوش درد، بادکش گذاری پشت گوش ها و روغن مالی اطراف گوش با روغن بابونه یا گل سرخ کمک کننده است.

در صورت داشتن تنگی نفس به همراه سرفه، بادکش پشت قفسه سینه همراه با روغن مالی با روغن بابونه به بهبود علائم کمک می کند. در صورت داشتن گلودرد، با تجویز پزشک می توانند ناحیه گلو و اطراف گردن را بادکش گذاری کنند. اگر به همراه علائم سینوزیت است، بادکش گذاری نواحی سینوس ها، گونه و پیشانی در کنار سایر تدابیر مفید است.

 

سرفه:

سرفه یا سِعال به علت سوء مزاج ساده یا مادی رخ می دهد. سوء مزاج ساده یعنی گرمی یا سردی هوا و محیط می تواند ایجاد سرفه کند. در سوء مزاج مادی، ماده ای در بدن و به خصوص ریه ها تجمع پیدا کرده است و سرفه را تحریک می کند؛ مانند اخلاطی که در مجاری هوایی تجمع پیدا می کنند به خصوص در سیگاری ها که برونشیت مزمن را نیز ایجاد می کند. افراد با مزاج رطوبتی معمولا اخلاط، رطوبات و ترشحات زیادتری دارند که در بدن و در مجاری هم زیادترند که خود اینها تحریک به سرفه می کنند. از علل کمتر شایع سرفه می توان به آماس ها و ورم هایی اشاره کرد که در مجاری هوایی هستند. همچنین دود و غبار و عوامل محرکی از این قبیل و غذاهایی با طعم تحریک کننده مانند غذاهای بسیار ترش یا بسیار شور یا تند می تواند از عوامل ایجاد کننده سرفه باشند.

آسم که با سرفه های متعدد همراه است به دو نوع دسته بندی می شود: خشک (بدون ترشح) و تر (همراه با ترشح). در نوع با ترشح بیشتر عوامل مادی و مواد و اخلاط زائد دخیل هستند.

کسانی که سوء مزاج گرم ساده در آنها ایجاد سرفه می کند، علائمی از قبیل تشنگی دائم، خشکی حلق و حنجره و بینی، احساس داغی در سر، گلو و قفسه سینه دارند و احساس سنگینی نمی کنند (احساس سنگینی در سوء مزاج مادی دیده می شود). حال عمومی این افراد خیلی بد نیست. این افراد وقتی در محیط خنک قرار می گیرند یا چیزهای خنک می خورند، سرفه هایشان بهبود می یابد. این افراد چنانچه در محیط های گرم، بیابانی یا زیر آفتاب قرار بگیرند، یا ادویه گرم به آنها بخورد یا بوی سرخ کردنی زیاد، دچار سرفه می شوند. به عبارتی حرارت و گرمی باعث ایجاد سرفه در این افراد می شود. اولین قدم برای درمان رفع علت است؛ عدم توقف طولانی زیر نور آفتاب، نخوردن زیاد گرمیجات، یا در معرض بوهای گرم و ادویه و سرخ کردنی قرار نگرفتن و استفاده از مواد لعاب دار و خنک مانند آش و یا سوپ جو، شیربرنج (که خیلی شیرین نباشد)، جرعه جرعه نوشیدن محلول بنفشه و پنیرک در آب سرد، لُعوق (به معنی لیسیدن، مزه مزه کردن و آرام آرام قورت دادن) عناب، سپستان، تخم ختمی (این مواد به آرامی جوشانیده شود تا مواد داخل جوشانده وارد شود، سپس صاف شده و با قند یا نبات کمی شیرین شود تا قوام آید، می توان روغن بادام خوراکی یا کتیرا نیز به آن افزود که یک ماده لزج و لعاب دار حاصل می شود که لیسیدن و آرام آرام مکیدن این ماده برای بهبود سرفه خشک و گرم این افراد مفید خواهد بود) و فالوده سیب (خرد کردن سیب به همراه عناب سوراخ شده و مقداری نبات به صورت ملایم جوشانیده شود. بعد از له شدن به شکل فرنی در می آید) توصیه می شود.

در افرادی که گرمی و خشکی به همراه ماده (صفرا) دارند  که خود محرک سرفه است (علایم صفرا حرارت، خارش گلو، تلخی دهان، رفتن رنگ رخسار و یا سفیدی چشم ها به سمت زردی)، درمان در درجه اول حذف صفرازا ها است مانند تندی، فلفل و ادویه، سرخ کردنی، عصبی شدن زیاد، بی خوابی و در مرحله بعد، خوردن مواد کاهنده صفرا مانند عناب، بنفشه، پنیرک، سیب، سوپ جو، سکنجبین ملس رو به شیرین، آب اناری که ترش نباشد (آب دانه های انار بدون پیه)، آب پنیر طبی (ماء الجبن). سرفه خشک در هنگام شب و خواب ممکن است تشدید شود، زیرا حرارت بدن در خواب به داخل بدن می رود و باعث رقیق شدن رطوبت ها و نزله هایی می شود که در روز علائمی از خود نشان نمی دادند و ایجاد سرفه می کنند. خوردن دانه های خشخاش یا شربت دانه های خشخاش (یک قاشق مرباخوری دانه خشخاش را در یک لیوان آب به همراه مقداری نبات را می گذاریم ملایم بجوشد، سپس صاف و میل شود) برای درمان نزله و سرفه های شبانه خیلی خوب است. تخم مورد، کاهو به صورت جوشانده خفیف و غرغره کردن برای سرفه های شبانه و رفع نزله خوب است. بوئیدن و غرغره کردن گلاب نیز مفید است.

بعضی افراد سرفه با نزله همراه می شود (ماده) که نزله از بالا و از طریق حلق به سمت پایین و ریه ها می ریزد و ایجاد سرفه می کند. در این مورد باید جلو نزله گرفته شود که در شماره های پیش به تفصیل در رابطه با آن صحبت شده است.

برای سرفه های خشک شبانه، تخم مَرو و به دانه (یک قاشق مرباخوری به همراه آب جوش حرارت داده می شود تا لعاب دهد، سپس دانه ها نباید شکسته شود و باید آرام در دهان مزه مزه شود و سپس تفاله ها دور ریخته شود) توصیه شده است. سوپ جو، ماءالشعیر طبی، شیر (مانند شیر بز) و غذاهای لعاب دار نیز مفید است.

گاهی اوقات سردی ایجاد سرفه می کند؛ در افرادی که فقط سردی است و ماده ای وجود ندارد، احساس سرما دارند، رنگ چهره به سمت سفیدی یا تیره می رود (سرد و تر یا سرد و خشک)، در این افراد تشنگی و سنگینی مشاهده نمی شود و در مکان های گرم علائمشان بهتر می شود و در مناطق سرد علائمشان تشدید می یابد. در نتیجه برای درمان باید از گرمی های متعادل استفاده کرد مانند دمنوش های گرم نظیر مویز دانه گرفته شده به همراه انجیر که خیسانده و جوشانده شود و به همراه عسل، دمنوش بابونه، نعناع، پونه و آویشن، لعاب تخم قدومه (رو به گرمی)، ماء العسل، زوفا (جوشانده زوفا، شربت زوفا و همین طور خشک شده آن). افراد مسن معمولا ترشحات بلغمی و سرفه های خلط دار دارند که بخور و جوشانده های زوفا، بابونه، نعناع، پونه، آویشن شیرازی، مرزنجوش، تخم کرفس و پرسیاوشان می تواند در بهبود آنها کمک کننده باشد.

بادکش پشت قفسه سینه که ریه و مجاری هوایی را شامل می شود مخصوصا با روغن مالی برای سرفه های خشک می تواند بسیار مفید باشد. برای افراد با سرفه های خلط دار، روغن مالی زیاد لازم نیست. گفته می شود که ناف و مقعد هم با هم مشارکت هایی دارند و بهتر است هنگام روغن مالی در افراد خشک این نواحی نیز روغن مالی شوند.

 

سید مهدی میرغضنفری: پزشک، دكتری تخصصی (PhD) فيزيولوژی پزشكی، پژوهشگر طب سنتی ایرانی - عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ارتش

راحله حسنی: دکترای تخصصی(PhD) سیستماتیک گیاهی، پژوهشگر طب سنتی ایرانی



[1] برای تهیه آب پنیر طبی دو لیوان شیر کم چرب را روی حرارت گذاشته و اجازه دهیم در حد ملایم بجوشد و سپس ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری سرکه سیب یا سرکه انگور را به آن اضافه کنید، بعد از اضافه کردن سرکه، شیر به حالت دلمه درمی آید که باید بلافاصله دلمه‌ها برداشته شوند و سپس باز هم اجازه داده می شود قدری دیگر روی حرارت باقی بماند. پس از ۳ دقیقه که کف‌های روی آن برداشته شد، زیر آن را خاموش کرده و پس از ولرم شدن می توان این نوشیدنی را ناشتا نوشید و باید تا نیم ساعت بعد از آن هم صبحانه خورده نشود.

فایل های پیوست

ارسال نظر

نام

پست الکترونیک

پیام شما


نظرات کاربران


مطالب مشابه

تست ویدیو
سرماخوردگی و آنفلوانزا
طب سنتی و روابط زناشویی(بخوانید...)
خدمات زیبایی
تدابیر طب سنتی برای فصل پاییز
روش های درمانی و تجربیاتی در رفع شپش
کنفرانس بین المللی طب سنتی
راهنمای استفاده از نسخه
حجامت پاییزی
خدمتی دیگر
پلاسما تراپی (تکنولوژی درمانی روز دنیا)
قابل توجه متقاضیان نوبت گیری و مراجعه به مطب
دوره جامع آموزشی طب ایرانی
از 19 تا 27 شهریور زمان مناسب برای حجامت
پاکسازی و ماساژ ویژه صورت
لارو درمانی
جشن تولد غافلگیرانه
همراه با هم، در طبیعت بهاری
گرایش مردم به سمت استفاده از خدمات طب سنتی

طب سوزنی
با ما همراه باشید
نسخه خود را با دقت بخوانيد و عمل كنيد
برگزاري اولين جلسه دوره مزاج شناسي با تدريس دكتر ميرغضنفري
خربزه و خواص بی نظیر
دوره آموزش طب سنتی

کانال «بفرمایید سلامتی » در سایت آپارات
اقدامات قبل از ماساژ
ماه عبودیت، ماه بندگی؛ ماه رمضان



ریواس

شبي براي نزديكي به خدا
شهادت امام هادي
دیدار دکتر میرغضنفری با مدیر رادیو معارف و دریافت لوح تقدیر
ميلاد امام باقر
آغاز ماه رجب
طلوع گل محمدی
...یا مقلب القلوب و الابصار
تاي ماساژ سنتي
رویکرد و روش ما در ارائه خدمات سلامت
اقدامات قبل از خونگیری (حجامت، فصد یا زالو درمانی)