انواع اخلاط و اهميت آنها در طب سنتي

اخلاط، مواد سيال و مايعي هستند كه به دنبال عمليات هضم غذا در سيستم گوارش و كبد توليد مي‌شوند. به عبارت ديگر  به دنبال وارد كردن خوردني‌ها و نوشيدني‌ها به دهان و جويدن غذا، عمليات هضم در معده و روده‌ها انجام شده و مواد حاصله پس از جذب، به سمت كبد مي‌روند و در كبد تغييرات ديگري (که در طب سنتی هضم دوم نامیده می شود) روي اين مواد صورت مي‌گيرد و ماحصل آن، اخلاط چهارگانه خواهد بود که عبارتند از :

صفرا، دم (خون)، بلغم و سودا

اينكه گفته مي‌شود صفرا، سودا و... فردي زياد شده است، از همين‌جا ريشه مي‌گيرد. اين اخلاط به منزله غذای اعضا و سلول‌هاي بدن هستند، چون مواد خوراكي و آشاميدني بايد تغيير پيدا كنند تا آماده استفاده براي اعضا و سلول‌هاي بدن شوند. بنابراين  دو عامل بسيار مهم در داشتن اخلاط طبيعي و سالم موثر است :

1-    دريافت خوردني‌ها و آشاميدني‌هاي مناسب مزاج (غذا و نوشیدنی خوب).

2-    اجراي درست تدابير خوردن و آشاميدن (خوب خوردن و خوب آشاميدن) براي صورت گرفتن بهتر عمليات هضم و جذب.

با شناخت خوردني‌ها و نوشيدني‌ها و مزاج افراد و مزاج معده آنها، مي‌توان هر دو شرط بالا را رعايت نمود و به اين ترتيب اخلاط خوبي در بدن توليد خواهند شد كه در نتيجه تمام اعضاي بدن (عضله، كبد، قلب، استخوان و...) غذاي مناسبي دريافت خواهند نمود و ماحصل آن درست کار کردن اعضا و کل بدن است که به آن سلامتی می گویند.

هر كدام از اعضاء از بعضي از اخلاط چهارگانه بيشتر به عنوان غذای خود استفاده مي‌كنند. براي مثال، اعضاي محكم بدن مانند استخوان‌ها، تاندون‌ها، ناخن‌ها و موها بيشتر از خلط سودا تغذيه مي‌كنند، بنابراين با تغيير كيفيت و كميت خلط سودا، شخص دچار مشكلاتي در اين اعضا مي‌شود  مثلا به نرمي استخوان، شكستن ناخن، بدحالت و وز شدن و شكسته شدن موها، عدم استحكام كافي بدن، در رفتن مفاصل و... مبتلا مي‌شود. بخش‌هاي نرم و لطيف و انعطاف پذير بدن مانند بافت چربي، مايع مفصلي و سيستم عصبي مركزي (مغز و نخاع)، بيشتر از خلط بلغم استفاده مي‌كنند، بنابراين با غير طبيعي شدن خلط بلغم، انعطاف‌پذيري بدن، شادابي پوست و بافت زيرپوستي و كيفيت فرآيندهاي عصبي مرکزی تحت تأثير قرار مي‌گيرند، مثلاً شخص دچار بي‌خوابي يا پرخوابي شديد، افت حافظه، ورم مفاصل، آبريزش و... مي‌شود.

خلط خون ( دم) توسط خيلي از اعضاي بدن به ويژه عضلات، كبد، قلب و... به عنوان غذا مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در واقع خلط اصلي و مهم‌ترين خلط در بين اخلاط چهارگانه است چون موجب بازسازی و رشد بدن و بقای اعضا است.

خلط صفرا نيز توسط بعضي از اعضاي بدن بیشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد و يكي از خاصيت‌هاي خلط صفرا، اين است كه به واسطه وجود آن، مواد غذايي و خون وارد مويرگ‌ها و مجاري خيلي‌ ريز مي‌شوند و به اعضاي دوردست بدن نيز غذارساني مي‌شود. بيشترين و مهم‌ترين خلط بدن، خلط دم (خون) و بعد از آن بلغم است و از نظر حجم و ميزان اخلاط، صفرا و سودا كمتر از بقيه هستند.  پس می توان اینطور نتیجه گیری کرد که غذايي براي بدن مفيد است و بايد جزء غذاهاي عمده و اصلي باشد كه تناسب اخلاط را به اين صورت براي بدن ايجاد كند. (اول دم بعد بلغم و مقدار كمي هم سودا و صفرا) در واقع ما به تمام اخلاط نياز داريم و لذا به تنوع در مصرف خوردنی ها و نوشیدنی ها نیز نیاز داریم اما بايد  با رعایت تدابیر مربوطه زمینه را برای شکل گیری اخلاط طبیعی (از نظر کمیت و کیفیت) فراهم نماییم.

اخلاط هم مزاج دارند

بايد توجه داشت كه طبق گفته حكما، براي هر جسم و پديده‌اي در هستي مي‌توان مزاج در نظر گرفت؛ از جمله براي اخلاط ؛ بنابراين اخلاط هم داراي مزاج مي‌باشند یعنی می توان خصوصیات آن ها را از نظر حرارت و رطوبت مشخص و بررسی نمود.

مزاج خلط صفرا، گرم و خشك است (يعني اگر در بدن زياد شود، گرمي و خشكي را در بدن افزايش مي‌دهد).

-        مزاج خلط خون، گرم و تر است.

-        مزاج خلط بلغم، سرد و تر است.

-        مزاج خلط سودا، سرد و خشك است.

نكته: گاهي گفته می شود مثلا فلاني، بلغمي مزاج است. در واقع بهتر است گفته شود آن فرد مزاج سرد و تر دارد. منظور از بلغمی مزاج اين است كه مزاج آن شخص، شبيه مزاج خلط بلغم است و چون خلط بلغم، سرد و تر است اين شخص هم مزاج سرد و تر دارد و به همين دليل به او اصطلاحا بلغمي مزاج گفته مي‌شود.



فایل های پیوست

ارسال نظر

نام

پست الکترونیک

پیام شما


نظرات کاربران


مطالب مشابه